Ấn Độ nóng với “căn cước” sinh trắc học

0
6

Ấn Độ nóng với “căn cước” sinh trắc học

H. Minh

Ấn Độ thu thập dữ liệu sinh trắc học của hầu hết 1,3 tỉ dân để người dân được sử dụng hệ thống Aadhaar.

(TBVTSG) – Những người ủng hộ cho rằng chương trình Aadhaar là tấm vé đưa Ấn Độ đến tương lai, là một loại thẻ căn cước dễ sử dụng và được kỳ vọng là sẽ giúp làm giảm bớt tình trạng tham nhũng và đưa người mù chữ vào thời đại kỹ thuật số.

Ấn Độ đang quét dấu vân tay, mống mắt và khuôn mặt của 1,3 tỉ người dân và kết nối dữ liệu với mọi thứ, từ phúc lợi xã hội đến điện thoại di động. Tuy nhiên, nhiều nhà hoạt động lại bày tỏ không ít sự lo ngại về chương trình nhận dạng sinh trắc học gọi là Aadhaar này.

Ấn Độ: đầy tham vọng

Với cô Adita Jha, Aadhaar ban đầu chỉ mang đến sự rắc rối. Nhà tư vấn môi trường 30 tuổi ở thành phố New Delhi này phải xếp hàng đến ba lần để được máy tính chụp ảnh khuôn mặt, lấy dấu vân tay và chụp hình các mống mắt. Dù vậy, trong cả ba lần này, dữ liệu không thể tải lên được hệ thống. Đến lần thứ tư, Jha cuối cùng cũng thành công và cô được thêm vào cơ sở dữ liệu của 1,1 tỉ người tham gia chương trình. Dù không thích nhưng cô Jha không có nhiều sự chọn lựa. Chính phủ đã bắt buộc người dân tham gia chương trình để sử dụng được hàng trăm dịch vụ công và nhiều dịch vụ tư, từ việc tham gia các kỳ thi cho đến việc mở tài khoản ngân hàng. “Bạn gần như cảm thấy cuộc sống sẽ dừng lại nếu không có Aadhaar”, cô Jha chia sẻ.

Công nghệ đã và đang giúp các chính phủ khắp thế giới có thêm những công cụ mới để giám sát người dân.

Ở Trung Quốc, Chính phủ nước này đang dựa vào công nghệ nhận biết khuôn mặt và dữ liệu lớn để quản lý cư dân địa phương. Nhiều quốc gia, trong đó có Anh, triển khai hệ thống camera giám sát để theo dõi người dân. Tuy nhiên, chương trình của Ấn Độ được cho là đang ở một đẳng cấp khác trong việc thu thập dữ liệu sinh trắc học của người dân và cả trong nỗ lực liên kết khối dữ liệu đó với mọi thứ – từ vé tàu xe, tài khoản ngân hàng, lương hưu cho đến bữa ăn hỗ trợ cho trẻ em suy dinh dưỡng.

Bà Jacqueline Bhabha, giáo sư và Giám đốc nghiên cứu của Trung tâm Sức khỏe và Nhân quyền FXB thuộc trường Đại học Harvard (Mỹ), nhận định: “chưa có nước nào có hướng tiếp cận ở quy mô và tham vọng lớn như Ấn Độ về hệ thống nhận dạng sinh trắc học. Việc Chính phủ buộc được mọi người đăng ký tham gia chương trình đáng được xem là một thành tựu phi thường”. Chương trình Aadhaar đặt mục tiêu thu thập và tập trung thông tin của từng người, như dấu vân tay, quét võng mạc vào một cơ sở dữ liệu rồi kết nối nó với các dữ liệu khác như số tài khoản ngân hàng, số điện thoại di động, thông tin khai thuế thu nhập… Chương trình cho phép chính phủ hạn chế nạn gian lận danh tính và tình trạng tham nhũng trong hệ thống an sinh, phúc lợi. Những người chỉ trích lo ngại chính phủ sẽ thu thập được những thông tin sâu rộng chưa từng có về cuộc sống người dân, đe dọa đến sự riêng tư của họ. Ngoài ra, Aadhaar được cho là đang ngăn hàng ngàn người nhận các quyền lợi cơ bản như khẩu phần lương thực, lương hưu và trợ cấp nhiên liệu.

Đáp lại, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và những người ủng hộ chương trình cho rằng Aadhaar là tấm vé đưa Ấn Độ đến tương lai và là một loại thẻ căn cước (ID) dễ sử dụng mà nhờ nó mà đất nước này hạn chế được nạn tham nhũng và đưa người mù chữ vào thời đại kỹ thuật số. Ông Nandan Nilekani, tỉ phú công nghệ được Chính phủ Ấn Độ chọn để xây dựng Aadhaar vào năm 2009, ví von: “Chương trình này (Aadhaar) không khác gì việc xây đường cao tốc nối liền các bang. Nếu chính phủ đầu tư xây dựng một tiện ích công cộng kỹ thuật số và biến nó thành nền tảng có sẵn, chúng ta thực sự có thể tạo ra những đổi mới, sáng tạo lớn quanh nó”.

Ông Ajay B. Pandey (giữa), lãnh đạo cơ quan giám sát Aadhaar.

Aadhaar thu hút sự chú ý của các quốc gia

Những ứng dụng tiềm tàng của hệ thống Aadhaar – từ giám sát cho đến quản lý các chương trình phúc lợi của chính phủ – đã thu hút được sự chú ý của một số nước. Theo chính phủ Ấn Độ, Sri Lanka đang lên kế hoạch phát triển một hệ thống tương tự, trong lúc Anh, Nga và Philippines đang nghiên cứu nó. Aadhaar được ví như một khối nam châm có sức hút cực mạnh đối với các quốc gia, một phần là nhờ vào khả năng của Aadhaar giúp loại bỏ sự gian lận, ngăn chặn những chiếc vòi bạch tuộc nhắm vào các chương trình phúc lợi.

Ra đời năm 2009 dưới thời chính quyền Thủ tướng Manmohan Singh, chương trình Aadhaar ban đầu được thiết kế với ý định trở thành một ID khó giả mạo nhằm giảm nạn gian lận và cải thiện việc cung cấp các chương trình phúc lợi của chính phủ. Tuy nhiên, ông Modi, người thúc đẩy tầm nhìn “Ấn Độ số” khi lên nắm quyền năm 2014, đã mở rộng đáng kể tham vọng và quy mô của chương trình. Chẳng hạn như người nghèo phải quét dấu vân tay tại cửa hàng thức ăn để nhận được gạo cứu trợ. Những người về hưu cũng phải làm điều tương tự để được nhận lương hưu. Ở một số thành phố, trẻ sơ sinh không thể rời khỏi bệnh viện cho tới khi cha mẹ đăng ký con mình tham gia chương trình.

Chính quyền ông Modi cũng ra lệnh người dân liên kết ID với hồ sơ điện thoại di động và tài khoản ngân hàng của họ. Một số bang thậm chí còn ứng dụng chương trình vào những mục đích khác, như sử dụng dữ liệu để lập bản đồ nơi người dân sinh sống. Một số nhà tuyển dụng sử dụng ID để kiểm tra lý lịch người xin việc.

Chính phủ lập luận rằng một bản thông tin ID phổ quát sẽ đóng vai trò quan trọng tại một đất nước có hàng trăm triệu người không có giấy tờ tùy thân như ở Ấn Độ. Các quan chức ước tính những người đóng thuế đã tiết kiệm được ít nhất 9,4 tỉ đô la từ Aadhaar bằng cách loại bỏ những trường hợp gian lận hoặc không thuộc đối tượng được hưởng lợi từ những dịch vụ của chính phủ.

Ông Ajay B. Pandey, kỹ sư người Ấn Độ được đào tạo ở Mỹ và hiện đứng đầu Cơ quan định danh duy nhất (UIDAI) đang quản lý Aadhaar, cũng nhấn mạnh chính người dân được hưởng lợi nhiều nhất từ chương trình.

Trước khi có Aadhaar, hàng trăm triệu người Ấn Độ không thể dễ dàng chứng minh được họ là ai. “Một người nếu không thể chứng minh danh tính của mình, coi như họ không tồn tại”, ông Pandey cho biết.

Các doanh nghiệp cũng đang sử dụng công nghệ để tinh gọn các chuỗi giao dịch. Trước kia, ngân hàng thường cử nhân viên đến nhà của người xin mở tài khoản để xác minh địa chỉ của họ. Giờ đây, tài khoản có thể được mở trực tuyến và hoàn thành thông qua việc quét dấu vân tay tại một chi nhánh hoặc cửa hàng ủy quyền. Reliance Jio, nhà cung cấp dịch vụ viễn thông, đã dựa vào dấu vân tay có trên Aadhaar để tiến hành kiểm tra ID người mua thẻ SIM di động. Điều đó cho phép nhân viên kích hoạt dịch vụ ngay tức thì, thay vì buộc người mua đợi một hoặc hai ngày.

Vẫn còn điều tranh cãi

Nhưng hệ thống Aadhar cũng gây ra không ít vấn đề pháp lý. Trong lúc cơ sở dữ liệu về vân tay, mống mắt và khuôn mặt của hệ thống dường như vẫn an toàn, ít nhất 210 trang web của chính phủ đã tiết lộ những dữ liệu cá nhân khác – như tên, ngày sinh, địa chỉ, tên cha mẹ, số tài khoản ngân hàng và số Aadhaar – của hàng triệu người. Một số dữ liệu trong số này vẫn có thể được tiếp cận thông qua một lượt truy vấn tìm kiếm đơn giản bằng công cụ Google.

Đó cũng là một phần lý do giải thích sự không hài lòng của một bộ phận người dân đối với Aadhaar, thể hiện qua ít nhất 30 vụ kiện được nộp lên Tòa án Tối cao Ấn Độ. Các nguyên đơn cho rằng chương trình này vi hiến, nhất là sau khi một tòa án hồi năm ngoái phán quyết người Ấn Độ có một quyền cơ bản về sự riêng tư.

Một số nguyên đơn cáo buộc Aadhaar đã làm ảnh hưởng đến các quyền cơ bản được hiến pháp công nhận.

Những người khác cho rằng chương trình này đang khiến cho những người cần trợ cấp bị loại khỏi các chương trình phúc lợi hoặc bày tỏ sự lo ngại cho những người thuộc tầng lớp thấp hơn có thể bị phân biệt đối xử nếu dữ liệu sinh trắc học được kết hợp với danh tính và địa chỉ cá nhân.

Một nỗi lo khác của các chuyên gia bảo mật và nhà hoạt động xã hội là dữ liệu sinh trắc học thu thập được có thể bị sử dụng để theo dõi người dân hoặc bị lạm dụng bởi các công ty tư nhân có quyền truy cập chúng. Ông Rahul Narayan, một trong những luật sư thách thức Aadhaar, cho biết chính phủ Ấn Độ về cơ bản đang xây dựng một cơ sở dữ liệu khổng lồ về công dân của mình và đây là điều khiến người ta không khỏi “sởn gai ốc”.

Đó là chưa kể đến nguy cơ những thông tin này có thể bị rò rỉ hoặc bị đánh cắp.

Để trấn an dư luận, ông Pandey của UIDAI một mặt thừa nhận việc chương trình Aadhaar gặp nhiều rắc rối trong quá trình triển khai là điều khó tránh khỏi nhưng ông cũng nhấn mạnh cơ quan UIDAI đang cố gắng khắc phục chúng. Chẳng hạn như New Delhi đang cho vá các lỗ hổng bảo mật và gần đây đã bổ sung tính năng nhận biết khuôn mặt như là một sự chọn lựa thay thế cho việc quét dấu vân tay hoặc mống mắt để giúp xác thực danh tính được dễ dàng hơn. Ngoài ra, ông Pandey khẳng định nỗi lo chính phủ Ấn Độ có thể sử dụng Aadhaar để biến đất nước thành một quốc gia giám sát đang bị thổi phồng vì “không có cơ quan trung ương nào nắm tất cả thông tin”.

Còn nhiều trở ngại

Vào tháng 1 vừa qua, chính phủ Ấn Độ mở rộng chương trình Aadhaar, theo đó người dân phải tham gia nếu muốn nhận được những lợi ích, như nhận khẩu phần lương thực. Điều này buộc hàng triệu người Ấn Độ phải đăng ký tham gia chương trình. Chính quyền các bang đưa máy móc tới các cửa hàng phân phối lương thực để xác định danh tính người dân bằng vân tay, quét mắt hoặc số điện thoại di động, thay vì sử dụng những quyển sổ cái viết tay cũ. Tuy nhiên, việc sử dụng máy móc có thể gặp không ít sự trở ngại ở Ấn Độ, nơi hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, nhiều nơi còn thô sơ và trình độ kỹ thuật số của người dân còn hạn chế. Một số khu vực dân cư còn chưa có kết nối Internet – một yếu tố cần thiết để chương trình Aadhaar vận hành.

Ngoài ra, sau thời gian dài lao động nặng bằng chân tay, dấu vân tay của nhiều người Ấn Độ không còn đủ rõ để máy đọc được, khiến việc chứng thực trở nên khó khăn. Một bản nghiên cứu gần đây cho thấy 20% số hộ gia đình tại bang Jharkand không nhận được hỗ trợ lương thực bởi Aadhaar không thể kiểm chứng danh tính của họ. “Đây là những người đang bị chính phủ xem là không tồn tại”, bà Reetika Khera, chuyên gia tại Học viện Công nghệ Ấn Độ và là đồng tác giả cuộc nghiên cứu, chỉ trích. Nhìn thấy những vấn đề phát sinh này, một số chính quyền địa phương đã tạm thời thu hẹp quy mô sử dụng Aadhaar trong việc hỗ trợ người dân.

(The New York Times, The Washington Post)

Nguồn: thesaigontimes.vn

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.